Hiểu đúng về Dị vật đường thở – Kỹ thuật áp dụng đúng cho từng đối tượng

Hóc dị vật là một tai nạn sinh hoạt có thể xảy ra bất ngờ với bất kỳ ai và ở bất kỳ đâu. Vì thế, việc các gia đình quan tâm, tìm kiếm giải pháp phòng ngừa là điều rất thực tế và cần thiết. Tuy nhiên, việc hiểu rõ bản chất của các thiết bị này và nắm vững kỹ năng sơ cứu tại chỗ mới là chìa khóa thực sự để bảo vệ tính mạng người thân khi sự cố xảy ra.

Hiện nay trên thị trường có một số thiết bị tạo lực hút chân không cầm tay được giới thiệu là có khả năng hút dị vật ra khỏi đường thở với tỷ lệ thành công rất cao. Dù vậy, theo quan điểm của các tổ chức y tế lớn như: Hiệp hội Tim mạch Hoa Kì (AHA), Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), Hội Chữ thập đỏ Mỹ (ARC) và Hội đồng Hồi sức Châu Âu (ERC), mọi người không nên sử dụng các thiết bị này ngay từ đầu để thay thế cho các kĩ thuật cấp cứu bằng tay. 

Khi não bộ thiếu oxy do tắc nghẽn đường thở, mỗi giây trôi qua đều quyết định đến sinh tử. Việc luống cuống đi tìm thiết bị, bóc hộp và lắp ráp có thể làm lãng phí khoảng “thời gian vàng” vô cùng ngắn ngủi này. 

Hơn thế nữa, nếu thao tác không đúng kỹ thuật hoặc sử dụng thiết bị là hàng trôi nổi kém chất lượng, lực hút có thể gây chấn thương vùng hầu họng hoặc vô tình đẩy dị vật vào sâu hơn, làm tình trạng tắc nghẽn trở nên trầm trọng hơn. Do đó, thay vì phụ thuộc vào máy móc, việc tự trang bị kỹ năng sơ cứu là giải pháp an toàn, nhanh chóng và thiết thực nhất. 

Việc phân loại chính xác mức độ tắc nghẽn đóng vai trò quyết định đến phương pháp xử trí cứu nạn nhân:

1. Tắc nghẽn đường thở không hoàn toàn (Nghẽn nhẹ)

• Biểu hiện: Nạn nhân vẫn còn tỉnh táo, có thể ho mạnh, phát ra âm thanh, khóc hoặc nói được.
• Nguyên tắc xử trí:
  • Khuyến khích nạn nhân ho liên tục để tống dị vật ra ngoài bằng lực tự nhiên.
  • Tuyệt đối không tự ý dùng tay móc họng nạn nhân vì hành động này có thể đẩy dị vật vào sâu hơn hoặc làm tổn thương niêm mạc đường thở.
  • Theo dõi sát sao diễn biến của nạn nhân.

2. Tắc nghẽn đường thở hoàn toàn (Nghẽn nặng)

• Biểu hiện: Nạn nhân không thể ho, không phát ra tiếng, không thở được hoặc thở rít, tím tái ở vùng môi và mặt. Nạn nhân thường có phản xạ tự nhiên đưa hai tay ôm lấy cổ (dấu hiệu điển hình của nghẹt thở).
• Nguyên tắc xử trí: Đây là tình trạng nguy kịch, cần áp dụng ngay lập tức các thủ thuật cấp cứu ban đầu phù hợp với đối tượng.

Khi nhận thấy các dấu hiệu này, bạn cần hành động ngay lập tức theo các bước sau:

2.1. Đối với người lớn và trẻ em lớn (Kỹ thuật Vỗ lưng – Ấn bụng):
– Vỗ lưng: Đứng phía sau, một tay đỡ trước ngực người bệnh. Dùng gót bàn tay kia vỗ mạnh 5 nhát vào giữa hai bả vai.
– Ấn bụng: Nếu dị vật chưa văng ra, lập tức vòng hai tay ôm lấy eo người bệnh. Đặt một nắm tay vị trí giữa ngón cái đặt lên vùng trung tâm đường nối giữa rốn và điểm dưới cùng của xương ức, tay còn lại đặt lên trên nắm tay đó và húc mạnh theo hướng từ ngoài vào trong, từ dưới lên trên 5 lần. 

2.2. Đối với trẻ nhũ nhi dưới 1 tuổi (Kỹ thuật Vỗ lưng – Ấn ngực):
– Vỗ lưng: Đặt trẻ nằm sấp dọc theo cánh tay của người lớn, để đầu chúc xuống thấp và vỗ 5 nhát vào lưng trẻ.
– Ấn ngực: Nếu dị vật chưa thoát ra, nhanh chóng lật ngửa trẻ lại, dùng gót một bàn tay ấn mạnh 5 lần vào nửa dưới xương ức.

2.3. Đối với phụ nữ mang thai và người béo phì (Kỹ thuật Vỗ lưng – Ấn ngực)

• Thao tác thay thế: Không thể ôm và tác động lực vào vùng bụng dưới. Người cấp cứu cần vòng tay ôm qua ngực nạn nhân.
• Vị trí và lực tác động: Đặt nắm đấm vào giữa xương ức (tương tự như vị trí ép tim trong CPR) và thực hiện các cú đẩy mạnh hướng thẳng vào trong (vuông góc với xương ức) để tống dị vật ra ngoài mà không làm tổn thương thai nhi hoặc vùng bụng.

Nguyên lý của các kỹ thuật này là tận dụng ngay lượng không khí còn lại trong phổi, tạo ra một áp lực rất mạnh tống dị vật ra ngoài. Đây là phương pháp hiệu quả tức thì ở bất cứ đâu mà không cần chờ đợi dụng cụ.

Sơ cứu dị vật đường thở đòi hỏi sự bình tĩnh và phản xạ nhạy bén. Khi tai nạn xảy ra, hãy thực hiện ngay các kỹ năng trên, đồng thời nhờ những người xung quanh gọi ngay Tổng đài 115 để lực lượng y tế chuyên nghiệp có mặt hỗ trợ kịp thời.

Lưu ý quan trọng khi thực hiện:
1. Tuyệt đối không dùng kĩ thuật ấn bụng ở trẻ nhũ nhi dưới 1 tuổi do cơ thể trẻ còn non nớt.
2. Nếu nạn nhân bất tỉnh không thở được thì thực hiện Hồi sinh tim phổi ngay lập tức theo hướng dẫn đồng thời thực hiện gọi 115 hoặc nhờ người xung quanh hỗ trợ gọi ngay.
3. Cập nhật Guildline Hiệp hội Tim mạch Hoa Kì (AHA) năm 2025:
– Thay thế thuật ngữ “Heimlich” trước đây thành “ấn bụng” để dễ dàng tiếp cận cộng đồng.
– Sử dụng kĩ thuật ấn ngực dùng gót một bàn tay ở trẻ dưới 1 tuổi hiệu quả hơn thay thế cho kĩ thuật dùng 2 ngón tay.

Sơ cứu dị vật đường thở là kỹ năng sống còn, giúp cứu sống người bị tắc nghẽn đường thở. Thực hiện nhanh chóng các phương pháp như Vỗ lưng – ấn bụng và Vỗ lưng – Ấn ngực có thể giải phóng dị vật, khôi phục đường thở. Nhận thức và hành động kịp thời là cực kỳ quan trọng để bảo vệ tính mạng và tạo ra môi trường an toàn hơn trong cuộc sống hàng ngày.

Đăng ký học tại Lifesaver Việt Nam ngay

Theo Trung tâm Cấp cứu 115 Tp.HCM